Praca w Polsce


Praca
w Polsce

Tu znajdziesz odpowiedzi na najważniejsze pytania, które nasuwają się cudzoziemcom planującym przyjazd do Polski w celach zarobkowych. Dowiesz się, na co zwrócić uwagę, jakich dokumentów potrzebujesz i gdzie szukać legalnego zatrudnienia.

Najczęściej zadawane pytania

Jak wspomnieliśmy wyżej – na Tobie spoczywa odpowiedzialność związana z legalizacją pobytu. Tym samym w przypadku, kiedy przebywasz na terytorium Polski nielegalnie – Ty ponosisz konsekwencję. Pamiętaj, że nawet jeden dzień nielegalnego pobytu może skutkować Twoją deportacją.
Oczywiście, jeśli ze strony pracodawcy doszło do zaniedbania i nie wezwał Cię on do uzupełnienia dokumentów legalizujących Twój pobyt w terminie lub nie rozwiązał z Tobą umowy w chwili, gdy Twoje dokumenty utraciły swą ważność, podczas kontroli uprawnionych do tego organów, on również może zostać pociągnięty do odpowiedzialności.

Organy, które są uprawnione do weryfikacji legalności Twojego pobytu to:
Straż Graniczna, Państwowa Inspekcja Pracy, Policja.

Przed podjęciem decyzji o zatrudnieniu Cię, Twój potencjalny pracodawca ma obowiązek sprawdzenia, czy przebywasz w Polsce legalnie. Jednak odpowiedzialność za legalizację pobytu znajduje się po Twojej stronie. To Ty musisz pilnować terminów ważności dokumentów, które legalizują Twój pobyt. Jeśli jesteś w trakcie postępowania związanego z wydaniem jednolitego zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, na Tobie spoczywa obowiązek wywiązywania się z dostarczenia dokumentów, do których uzupełnienia wezwał Cię Urząd Wojewódzki. Na Tobie spoczywa również obowiązek informowania Twojego pracodawcy o statusie toczącego się w Twojej sprawie postępowania.

Najważniejszym dokumentem, który umożliwia przyjazd i przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest paszport. Musi on zostać wydany w ciągu ostatnich 10 lat, a także być ważny minimum 3 miesiące po dacie Twojego planowanego wyjazdu z Polski. Jeśli paszport traci swą ważność, tym samym przestają być aktualne inne dokumenty legalizujące Twój pobyt.

Są trzy dokumenty, uprawniające Cię do pobytu w przypadku, kiedy planujesz przyjazd do Polski w celu wykonywania pracy. Są nimi:

– paszport biometryczny – uprawnia do pobytu w państwach strefy Schengen do 90 dni w ciągu 180 dni. Co jest ważne, wszystkie pobyty sumują się, niezależnie od tego, w jakim kraju byłeś. Miej również na uwadze, że pobyt w ramach wizy typu C i paszportu biometrycznego sumują się.

– wiza typu D (wiza krajowa) – aktualnie obowiązują trzy rodzaje wizy typu D:

  • 05a – wydana na podstawie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy,
  • 05b – wydana na podstawie zezwolenia na pracę sezonową,
  • 06 – wydana na podstawie innych dokumentów niż oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy (np. zezwolenie na pracę).

Wizę uzyskuje się w konsulacie polskim na podstawie właściwego dokumentu legalizującego pracę. Na podstawie wizy możesz pracować taką liczbę dni, jaka jest na niej wskazana.

– jednolite zezwolenie na pobyt czasowy i pracę (karta pobytu) – w przypadku, kiedy przebywasz w Polsce i zamierzasz kontynuować swój pobyt i pracę powyżej trzech miesięcy, możesz wystąpić do Urzędu Wojewódzkiego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania, o wydanie jednolitego zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Ze względu na to, że jednolite zezwolenie na pobyt czasowy i pracę wydawane jest na konkretnego pracodawcę, stanowisko, rodzaj umowy, a także stawkę i wymiar etatu, pamiętaj, że po zakończeniu pracy u pracodawcy, na którego zostało ono zarejestrowane, masz obowiązek w ciągu 15 dni roboczych poinformować Urząd Wojewódzki, że zakończyłeś na niej pracę. Informując Urząd na czas, masz gwarancję, że w ciągu 30 dni kalendarzowych Twoje zezwolenie nie zostanie wycofane, a Ty w tym czasie możesz znaleźć nową pracę.

Organami uprawnionymi do weryfikowana legalności powierzenia, a także wykonywania pracy są Straż Graniczna oraz Państwowa Inspekcja Pracy. Pamiętaj, że jeśli posiadasz wątpliwości dotyczące tego, czy Twój pracodawca postępuje zgodnie z prawem, lub nie chce wydać Tobie Twoich dokumentów, możesz zwrócić się do powyższych organów. Nielegalne praktyki należy zgłaszać – robisz to zarówno w interesie swoim, jak i wszystkich innych ludzi, którzy pracują w danej firmie.

Za nielegalne powierzenie wykonywania pracy Twój pracodawca może zostać ukarany mandatem, a także, jeśli w dalszym ciągu to robi – może otrzymać zakaz zatrudniania cudzoziemców. To na nim spoczywa główna odpowiedzialność za to, by zatrudniać Cię legalnie. Pamiętaj jednak, że na Tobie ona również częściowo spoczywa. Ty również możesz zostać ukarany mandatem lub nawet zostać deportowany. Dlatego tym bardziej tak ważne jest, abyś wymagał od swojego pracodawcy przekazania Tobie dokumentów legalizujących pracę.

Przed zatrudnieniem Twój pracodawca ma obowiązek wystąpić o dokumenty legalizujące Twoją pracę. Na nim spoczywa również obowiązek pilnowania dat końca ważności dokumentów pozwalających pracować Tobie w Polsce, a także zgłaszania do odpowiedniego urzędu tego, czy ją podjąłeś, czy tez nie. W przypadku oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy możesz samodzielnie zgłosić do urzędu zakończenie wykonywania pracy. Dzięki temu nie tracisz z puli 6 miesięcy tych dni, kiedy skończyłeś pracę i możesz wykorzystać je na rzecz pracy gdzie indziej.

Niektórzy pracodawcy nie wydają swoim pracownikom dokumentów legalizujących pracę – tak nie powinno być! Masz prawo żądać wydania ich Tobie, a pracodawca nie może Tobie odmówić, szczególnie, że za nielegalne wykonywanie pracy ponosisz częściową odpowiedzialność.

Wszystkie dokumenty, które legalizują Twoją pracę, są dla Ciebie bezpłatne. To pracodawca ma obowiązek uiścić za nie opłatę. Wyjątkiem jest tzw. karta pobytu. Pamiętaj jednak, że opłatę za nią uiszczasz na rzecz Urzędu Miasta. Jeśli Twój pracodawca żąda od Ciebie jakichkolwiek pieniędzy za wystąpienie o dokumenty legalizujące pracę lub za wydanie ich Tobie – postępuje niezgodnie z prawem i powinien zostać za to ukarany!

Dokumentami, legalizującymi pracę w Polsce są:

  • oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy – na jego podstawie można pracować maksymalnie 6 miesięcy w ciągu ostatnich 12 miesięcy,
  • zezwolenie na pracę – upoważnia do pracy przez okres do trzech lat,
  • zezwolenie na pracę sezonową – można na jego podstawie pracować do 9 w roku kalendarzowym,
  • jednolite zezwolenie na pobyt czasowy i pracę – wydawane jest na okres do 3 lat.

Każdy z tych dokumentów wydawany jest na konkretnego pracodawcę, stanowisko, rodzaj umowy, wymiar etatu i wysokość wynagrodzenia.

Niektóre firmy umieszczają w umowach różne zapisy znajdujące się na granicy prawa, lub też z nim niezgodne. Takie praktyki szczególnie spotykane są w przypadku umowy zlecenia. Możesz się spotkać z sytuacją, kiedy z umowy będzie wynikało, że za jej nieuzasadnione rozwiązanie grozi Tobie kara. Jeśli w Twojej umowie jest taki zapis, powinno być w niej również wskazane, co rozumiane jest pod terminem „nieuzasadnione”.

Zdarza się również, że zleceniodawca obciąża karą za podjęcie pracy bezpośrednio w firmie, do której zleceniobiorca był kierowany. W takiej umowie powinien znajdować się zapis o odszkodowaniu dla Ciebie wynikającym z zakazu konkurencji.

W przypadku umów zlecenia mogą się w nich znaleźć najróżniejsze zapisy, pod warunkiem, że obie strony wyrażają na to zgodę.
Pamiętaj, że podpisując taką umowę, tym samym zgadzasz się z tym, co jest w niej zawarte. Jeśli więc zawiera ona punkty, z którymi nie do końca się zgadzasz, lub co gorsza, napisana jest wyłącznie w języku polskim i nie jesteś w stanie zweryfikować tego, co zawiera – nie podpisuj jej!
Nie gódź się na pracę w miejscu, w którym postępuje się w taki sposób, na rynku jest wielu uczciwych pracodawców i agencji pracy!

Umowa z cudzoziemcem powinna zostać sporządzona w języku dla niego zrozumiałym. Dlatego też nie gódź się, jeśli Twój pracodawca przedstawia Tobie umowę wyłącznie w języku polskim, a Ty nie znasz tego języka na poziomie, który pozwala zrozumieć wszystkie zapisy umowy.
Jeśli nie rozumiesz umowy – nie podpisuj jej!

W umowie powinny zostać zawarte wszystkie informacje związane z wykonywaną przez Ciebie pracą: miejsce pracy, stanowisko, na które zostaniesz zatrudniony, okres zatrudnienia, a także wysokość wynagrodzenia.

Umowa o pracę tymczasową zawierana jest z osobą zatrudnioną za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej. Pracownik, zatrudniony na podstawie tego rodzaju umowy, posiada takie same prawa, jak osoba posiadająca „zwykłą” umowę o pracę. Różni się ona okresem wypowiedzenia, a także tym, że urlop wypoczynkowy naliczany jest w wymiarze 2 dni po przepracowaniu każdych 30 dni.

Pamiętaj również, że agencja pracy może Cię skierować do wykonywania pracy tymczasowej w danego pracodawcy na okres maksymalnie 18 miesięcy w ciągu 36 kolejnych miesięcy. Oznacza to wprost, że nie możesz  pracować u tego samego pracodawcy dłużej niż 18 miesięcy w przeciągu 3 lat.

Umowa zlecenia jest to umowa cywilnoprawna, zawierana jest zwykle w sytuacjach, kiedy chce się zlecić wykonanie konkretnej usługi. Cechuje się ona dość dużą swobodą w zakresie organizowania pracy, nie posiada ona również określenia godzinowego wymiaru czasu pracy. W umowie zlecenia powinien zostać wskazany przedmiot zlecenia, okres, jaki umowa ta obejmuje, a także wysokość wynagrodzenia. W 2019 r. minimalna stawka godzinowa wynosi 14,70 pln brutto. Pracując na podstawie umowy zlecenia nie przysługuje Tobie prawo do płatnego urlopu, a każda godzina Twojej pracy jest płatna w tej samej stawce.

Każda osoba, zatrudniona na etacie w danej firmie, powinna posiadać umowę o pracę. Zawiera ona informację o tym, kto z kim zawiera umowę, miejscu pracy, stanowisku, wysokości wynagrodzenia, wymiarze etatu oraz zakresie obowiązków. Wszelkie kwestie, które nie zostały poruszone w umowie, reguluje Kodeks Pracy. Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę ma prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego, posiada ona również zwolnienie chorobowe. W przypadku chęci rozwiązania umowy przez którąkolwiek ze stron, obowiązuje ją również okres wypowiedzenia uzależniony od stażu pracy. Jeśli jesteś zatrudniony na podstawie umowy o pracę, każda nadliczbowa godzina Twojej pracy jest płatna dodatkowo 50% lub 100%. W 2019 roku minimalne wynagrodzenie osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę wynosi 2250 pln brutto miesięcznie.

PESEL to skrót od „Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności”. Służy on gromadzeniu podstawowych informacji, które pozwalają na identyfikację tożsamości, a także statusu administracyjno-prawnego obywateli polskich oraz cudzoziemców, którzy mieszkają w Polsce. W celu ułatwienia możliwości dostania się do lekarza, załatwienia wielu spraw w różnych urzędach, a także, by móc rozliczyć się z PIT należy posiadać numer PESEL.
W przypadku posiadania meldunku na pobyt czasowy powyżej trzech miesięcy lub stały, PESEL nadawany jest w urzędu, w przeciwnym wypadku nadawany jest on na wniosek. Formularz wniosku można pobrać na stronie internetowej Ministerstwa Cyfryzacji: https://obywatel.gov.pl/dokumenty-i-dane-osobowe/uzyskaj-numer-pesel-dla-cudzoziemcow.

Jeśli nie posiadasz meldunku, jako podstawę możesz wskazać konieczność założenia konta e-PUAP, tj. „Zał. nr 1 pkt. 1 lit. C do Rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dn. 10.09.2018r. Poz. 1760 w sprawie profilu zaufanego i podpisu zaufanego.”

NIP jest to numer identyfikacji podatkowej składający się z 10-ciu cyfr. Numer ten należy podawać w dokumentach, które dotyczą zobowiązań podatkowych, a także tych, które pobierane są przez organy celne i podatkowe. Osoby fizyczne, które nie prowadzą działalności gospodarczej zamiast NIP podają PESEL.

PIT jest to podatek dochodowy od osób fizycznych. Pobierany jest on zarówno od polskich rezydentów podatkowych, jak i od osób, które nie posiadają polskiej rezydencji podatkowej. W tym drugim wypadku podatek pobierany jest wyłącznie od przychodów, które uzyskano w Polsce.

W każdym roku podatkowym należy rozliczyć się z należnego podatku. W tym celu pracownik otrzymuje od pracodawcy PIT-37. Deklarację tę należy rozliczyć do terminu wskazanego przez urząd skarbowy. Rozliczyć się można zarówno drogą elektroniczną, jak i bezpośrednio w urzędzie skarbowym, do którego się przynależy.

Na umowie o pracę, którą podpiszesz, wysokość wynagrodzenia będzie określona w kwocie brutto. Jest to kwota Twojej pensji wraz z obowiązkowymi składkami i podatkiem (do ZUS-u oraz do Urzędu Skarbowego). Przyjmuje się, że podatki w Polsce wynoszą ok. 30% wynagrodzenia.

Kwota netto natomiast to wysokość wynagrodzenia, którą otrzymuje pracownik w formie przelewu lub wypłaty gotówkowej, czyli inaczej wynagrodzenie „na rękę”.

Przed nawiązaniem z Tobą współpracy, przyszły pracodawca powinien otrzymać dokument, który będzie legalizował Twoją pracę. Dokument ten ma obowiązek Ci wydać. Zostaniesz również skierowany na wstępne badania lekarskie, których koszt pokrywa pracodawca. Udając się na podpisanie umowy powinieneś mieć ze sobą:

  • paszport,
  • dokument legalizujący Twój pobyt (jeśli jest to karta pobytu, to wraz z decyzją),
  • numer swojego konta bankowego,
  • jeśli pracowałeś wcześniej – świadectwo pracy od poprzedniego pracodawcy,
  • PESEL.

Istnieje kilka możliwości rozstania się z pracodawcą. Są to:

  • porozumienie stron – zakończenie współpracy możliwe jest z dnia na dzień. Zgodę na tę formę rozwiązania umowy muszą wyrazić dwie strony;
  • rozwiązanie umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia – długość okresu wypowiedzenia uzależniona jest od stażu pracy i wynosi odpowiednio:
    • 2 tygodnie przy zatrudnieniu krótszym niż pół roku,
    • 1 miesiąc dla osób zatrudnionych minimum pół roku,
    • 3 miesiące w przypadku osób zatrudnionych co najmniej 3 lata.
  • rozwiązanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia – w ten sposób można rozwiązać umowę przede wszystkim ze względu na zawinienia jednej ze stron.

W przypadku pracowników tymczasowych okres wypowiedzenia umowy wynosi odpowiednio:

  • 3 dni w przypadku umów zawartych na okres do dwóch tygodni,
  • 1 tydzień, kiedy umowa przekracza dwa tygodnie.

Będąc zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, przysługuje Tobie w ciągu roku kalendarzowego 20 lub 26 dni płatnego urlopu wypoczynkowego. Liczba dni urlopu uzależniona jest od Twojego stażu pracy: 20 dni dla osób, które przepracowały poniżej 10 lat, 26 dni dla osób, u których łączny staż pracy wynosi 10 lat i więcej. Są różne czynniki, które wpływają na to, że prawo do 26 dni urlopu możesz nabyć szybciej, jest nimi m.in. poziom wykształcenia.
W przypadku zatrudnienia przez agencję pracy tymczasowej (czyli na podstawie umowy o pracę tymczasową) nabywasz prawo do dwóch dni urlopu wypoczynkowego za każdy miesiąc pozostawania w dyspozycji pracodawcy – użytkownika.

Urlop na żądanie przysługuje pracownikowi w wymiarze do 4 dni w ciągu roku kalendarzowego. Nie są to dodatkowe dni urlopowe, a mieszczące się w puli przysługującej liczby dni urlopu wypoczynkowego w skali roku. Urlop na żądanie należy zgłosić najpóźniej w dniu jego rozpoczęcia, przed podjęciem pracy.

W przypadku pracownika tymczasowego prawo do urlopu na żądanie nabywane jest po przepracowaniu u danego pracodawcy – użytkownika minimum pół roku.

Każda osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę (w przypadku umowy zlecenia ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne) ma prawo do zwolnienia chorobowego. Zwolnienie to wystawiane jest przez lekarza drogą elektroniczną (e-ZLA), a następnie trafia na profil PUE pracodawcy. Nie musisz więc martwić się tym, by dostarczyć je swojemu pracodawcy. Nie zwalnia Cię to jednak z obowiązku poinformowania o nieobecności!

Prawo do wynagrodzenia chorobowego nabywasz po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (w przypadku dobrowolnego ubezpieczenia, jest to 90 dni), do tego czasu znajdujesz się w okresie wyczekiwania. Wysokość wynagrodzenia chorobowego wynosi 80 lub 100% w zależności od powodu niezdolności do pracy. Jego podstawę stanowi średnie miesięczne wynagrodzenie wypłacone w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym stałeś się niezdolny do pracy.

Jeśli jesteś zatrudniony za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej pamiętaj, że to jej dane musisz podać lekarzowi, który wystawia Tobie zwolnienie chorobowe.

Nie znalazłeś informacji, której szukasz? Zgłoś się do nas!